Wijkplatform Zuiderhout en VredenhofWijkplatform Zuiderhout en VredenhofHaarlem werd gebouwd op het punt waar de strandwal het Spaarne raakte. Ten zuiden daarvan lag een vlak en open landschap, wat bestond uit veengebieden die als weiden en soms als akkers gebruikt werden. Bijna al deze grond was in het bezit van het sint Elisabeth gasthuis, de voorloper van het huidige Spaarne gasthuis. Het gasthuis bezat veel geschonken geld en grond en verwierf inkomsten door huren of renten van die grond . Dat bracht veel geld op. In 1461 kreeg het gasthuis een gebied met verwaaide zandduinen. Deze duinen werden afgegraven om de gronden aan blekerijen te verhuren. Voor de afvoer van het afgegraven zand werd een vaart naar het Spaarne gegraven, de Gasthuiszandvaart.
Tegenwoordig heet deze vaart de Crayenestervaart en vormt deze de zuidgrens van onze wijk.
De naam “Crayenester” wordt op verschillende manieren uitgelegd. De meest tot de verbeelding sprekende komt voort uit de vroegere aanwezigheid van “het galgenveld”. Dit galgenveld was ook eigendom van het gasthuis. Lijken van tot de dood veroordeelden werden als schrikbeeld uitgehangen aan een galg op het galgenveld (ongeveer waar nu de Breitnerlaan, Heemstede) ligt. Iedereen die over de vaart kwam, zag zo de lijken hangen. Vele kraaien en andere vogels kwamen af op de lijken, en het verhaal gaat dat “de Crayenester” daar zijn naam aan te danken heeft.
Heemstede en Haarlem hebben veel conflicten gehad over het gebied waar nu onze wijk ligt. Halverwege de 15e eeuw bijvoorbeeld was er ruzie over de vele kroegen die aan de randen van het gebied stonden. Het grondgebied viel toen nog onder Heemstede en in Heemstede betaalde je geen belasting op bier en wijn. Veel Haarlemmers trokken daarom naar de randen van de Hout om goedkoper te kunnen drinken, wat de gemeente Haarlem een doorn in het oog was.
Pas vanaf de 17e eeuw veranderde het gebied van karakter. Door de toegenomen welvaart was het voor rijke koopmansfamilies aantrekkelijk geworden om hun geld te investeren in grondbezit en buitenhuizen. Omstreeks 1630 werden de buitenplaatsen Oosterhout en Zuiderhout gesticht. Op hun gronden, die in begin 20e eeuw werden opgesplitst in bouwkavels, is de wijk Zuiderhout ontstaan.
De twee buitenplaatsen zijn door de jaren heen vaak van eigenaar gewisseld. Hier kwam in 1902 een einde aan: buitenplaats Zuiderhout werd openbaar verkocht en kwam in verschillende handen terecht. Een van de kopers was een Amsterdamse projectontwikkelaar, die al eerder eigenaar was geworden van buitenplaats Oosterhout. Zo ontstond een gebied van groeiende bebouwing.
Dit leidde tot de wens van Haarlem om zijn grenzen uit te breiden. Een tijd van 70 jaar discussie tussen de heerlijkheid Heemstede (toen nog geen dorp) en de stad Haarlem brak uit. Uiteindelijk leidde dit tot de annexatie van het gebied door Haarlem in 1927.
Na de verkaveling in 1902 ontstond de wens om van het gebied een villapark te maken voor rijke bewoners. Al in 1899 begon de ontwikkeling van dat gebied. In 1902 maakte Leonard Springer het ontwerp voor onze huidige wijk. In 1907 ontstonden de eerste straten op de voormalige buitenplaatsen: de Hildebrandlaand, Zuiderhoutlaan, Middenlaan (nu Churchilllaan), Spaarnelaan, Jacob van Lenneplaan, Linnaeuslaan, Oosterhoutlaan, Crayenesterlaan en Vijverlaan.
In de periode van de eerste wereldoorlog ontstonden slechts 3 nieuwe straten: de Zonnelaan, Zonnekade (nu Scheltemakade) en de Beelslaan. De rest van de straten kreeg zijn namen na 1923.
Vanaf deze periode ontstond de Zuiderhout als woonwijk met vele huizen met prachtige verhalen. Wilt u hier meer over lezen over de wijk? Klik dan hier om doorgelinkt te worden naar Librariana voor meer informatie over historisch Heemstede en Zuid-Kennemerland.
Op 5 oktober 2011 kreeg de wijk de status van beschermd stadsgezicht, vanwege de cultuurhistorische betekenis van dit overwegend tussen 1900 en 1940 als villapark ingerichte gebied.
De opstellers van het besluit gaven een aantal voorbeelden van beschermwaardige zaken: de hoofdstructuur van het stedenbouwkundig ontwerp van Leonard Springer, de open ruimtes die deel uitmaken van deze structuur, zoals de vijvers, het plantsoen rondom de parkflat Zuiderhout en de doorzichten naar de Spaarne oevers en het openbare en particuliere groen als wezenlijk onderdeel van deze villawijk.
Ook zo benieuwd naar je buurtbewoners?
Maak eens een praatje –
Aan de westkant loopt onze wijk door tot aan de Wagenweg. Deze smalle strook tegen Heemstede Noord aan draagt de naam Vredenhof. Vredenhof ontleent zijn naam aan buitenplaats en villa Vredenhof, gelegen aan de Wagenweg 244. De villa werd gebouwd in 1699 door Louis Trip, die in 1684 de buitenplaats Hout- en Duin kocht. Pas vanaf 1750 werd de buitenplaats voor het eerst Vredenhof genoemd. In dit stuk ligt ook de oude buitenplaats Uyt den Bosch (wat nu een boutique hotel “t Vosje is) en Haarlems bekendste voetbalclub de Koninklijke HFC.
Wilt u meer lezen over dit aangename stukje van de wijk? Klik dan door naar deze website over buitenplaatsen in Nederland of deze website over Vredenhof https://onh.nl/verhaal/buitenplaats-vredenhof